De wereld op een kantelpunt — wat het Global Risks Report 2026 níet meet

Al twintig jaar lang publiceert het World Economic Forum zijn Global Risks Report – een momentopname van wat 1.300 internationale experts en bedrijfsleiders zien als de grootste bedreigingen voor onze gedeelde toekomst. Ik lees dit rapport elk jaar, niet omdat het altijd verrast, maar omdat de jaarlijkse verschuivingen iets vertellen over waar we als beschaving staan.

De 21e editie, gepubliceerd in januari 2026, draagt de ondertitel “The Age of Competition.” En dat is – eufemistisch gezegd – een interessante titel.

Want kijk naar de cijfers.

Vijftig procent van de geënquêteerde experts verwacht een turbulent of stormachtig verloop voor de wereld in de komende twee jaar. Een sprong van veertien procentpunten ten opzichte van vorig jaar. Over tien jaar loopt dat op tot 57 procent. Slechts één procent verwacht een rustige periode.

Dit zijn geen cijfers van mensen die overdrijven. Dit zijn de cijfers van CEO’s, regeringsadviseurs, internationale economen, hoofden van risicomanagement. Mensen die hun carrière hebben gebouwd op het kunnen lezen van wat er aankomt. Hun collectieve onderbuik zegt: het wordt zwaarder, niet lichter.

“Slechts één procent verwacht een rustige tien jaar. Niet bij voorspellers — bij beslissers.”

Wat de cijfers zeggen

De toprisico’s voor de komende twee jaar lezen als een diagnose:

1. Geo-economische confrontatie
2. Misinformatie en desinformatie
3. Maatschappelijke polarisatie
4. Extreem weer
5. Gewapend conflict tussen staten

Voor de komende tien jaar verschuift het beeld:

1. Extreem weer
2. Verlies van biodiversiteit
3. Kritieke verandering in aardesystemen
4. Misinformatie en desinformatie
5. Negatieve uitkomsten van AI

Twee dingen vallen op aan deze lijsten.

Ten eerste: voor het tweede jaar op rij staat ongelijkheid als de risicofactor die het sterkst is verbonden met álle andere – als het knooppunt in een spinnenweb van crises. Niet als losse zorg, maar als de structuur waarin de andere risico’s groeien.

Ten tweede – en dit is verontrustender – milieurisico’s worden op de korte termijn gedeprioriteerd terwijl ze op de lange termijn de hele top vullen. Met andere woorden: we wéten dat klimaat- en biodiversiteitsverlies de grootste langetermijnbedreigingen vormen, maar in onze actuele aandacht zakken ze weg achter geo-economische confrontatie en ander dringend lawaai.

De verschuiving — van pandemie naar polarisatie

Vergelijk dit even met de editie van vijf jaar geleden, 2021. Toen domineerde de pandemie. “Maatschappelijke en sociale cohesie is belangrijker dan ooit,” schreef het rapport destijds. De zorg was: kunnen we ons aan elkaar vasthouden in een tijd van gemeenschappelijke beproeving?

In 2026 is dat geluid weg. De pandemie is voorbij. De stemming is anders. De wereld is – volgens het rapport zelf – niet teruggevallen in cohesie maar in competitie. Vertrouwen erodeert. Multilaterale instituties haperen. Landen trekken zich terug binnen hun eigen grenzen.

Dat is geen klein gegeven. Het is een teken dat tussen 2021 en 2026 iets fundamenteel is verschoven in hoe de wereld zichzelf organiseert. Niet samen, maar tegen elkaar.

“De pandemie vroeg ons om bij elkaar te blijven. Vijf jaar later staan we tegenover elkaar.”

De blinde vlek van Davos

Hier komt mijn vraag bij de cijfers – een vraag die het rapport zelf niet stelt:

Wat als deze risico’s allemaal symptomen zijn van één onderliggende beweging?

Het Global Risks Report doet wat het kan. Het inventariseert. Het weegt. Het categoriseert. Vijf risicocategorieën: economisch, ecologisch, geopolitiek, maatschappelijk, technologisch. Een mooi compleet kwadrant. Maar er ontbreekt een dimensie. En het is de belangrijkste.

Er ontbreekt het waarom.

Waarom kantelt vertrouwen in onze tijd? Waarom kiezen samenlevingen massaal voor het bekende boven het nieuwe, voor de zondebok boven het complexe gesprek, voor de confrontatie boven de samenwerking? Waarom kunnen we, met meer kennis, meer technologie en meer welvaart dan ooit, blijkbaar minder goed met elkaar omgaan dan voorheen?

Het rapport stelt deze vragen niet. Het kán ze niet stellen, want de instrumenten ervoor liggen niet in zijn methodologie. Het Global Risks Report meet wat te meten valt – de buitenkant van crises. Maar de binnenkant – wat er met onze menselijke ervaring, ons bewustzijn, onze manier van zien zelf gebeurt – blijft buiten beeld.

Wat het Earth4All-paper toevoegt

In mei 2024 publiceerde de Club van Rome een paper dat precies deze blinde vlek adresseert: The system within: Addressing the inner dimensions of sustainability and systems transformation. Onder de auteurs: Otto Scharmer (van Theory U), Tomas Björkman (medeoprichter van de Inner Development Goals) en Christine Wamsler (Lund University Centre for Sustainability Studies).

Hun centrale stelling is even helder als ongemakkelijk:

“De fysieke en psychologische dimensies van systemen zijn fundamenteel onscheidbaar.”

Met andere woorden: de externe crises die het Global Risks Report meet – klimaat, ongelijkheid, polarisatie, vertrouwensverlies – zijn niet alleen externe problemen. Ze zijn óók uitingen van iets dat aan de binnenkant van mensen, samenlevingen en culturen niet meer klopt. Een manier van denken die niet meer voldoet. Een mensbeeld dat is uitgeput. Een wereldbeeld dat scheiding maakt waar het leven verbondenheid vraagt.

Het IPCC verwees voor het eerst in 2022 naar “inner transitions for sustainability.” Voor wie de bureaucratische voorzichtigheid van het IPCC kent, is dat een opvallend signaal: het mainstreamdenken over duurzaamheid begint te erkennen dat de buitenkant niet zonder de binnenkant kan veranderen. De Club van Rome maakt dat expliciet en spreekt van “a revolution in collective inner resource.” Een revolutie van binnen.

“Een revolutie van binnen.”

Het diepere patroon onder de risico’s

En nu wordt het interessant. Als we de toprisico’s van WEF 2026 niet lezen als losse problemen maar als symptomen, valt er één patroon te zien.

Geo-economische confrontatie — afgescheidenheid op het niveau van staten. We zien elkaar als rivalen in plaats van als deelnemers aan hetzelfde levende geheel.

Misinformatie en polarisatie — afgescheidenheid op het niveau van waarheid. We delen de werkelijkheid niet meer met elkaar.

Erosie van mensenrechten — afgescheidenheid op het niveau van morele cirkels. Wie hoort er nog bij ons, en wie niet?

Ongelijkheid — afgescheidenheid op het niveau van economische lotgevallen. Wij hier, zij daar. K-shaped, noemt het rapport het.

Milieurisico’s — afgescheidenheid op het niveau van leven zelf. Wij staan blijkbaar náást de natuur, niet erin.

Vijf categorieën, één onderliggende dynamiek. Afgescheidenheid. De moderne mens die zichzelf is gaan ervaren als losstaand van het leven waar hij onderdeel van is.

De Club van Rome zegt het zo: het Verlichtingsparadigma — empirisme, reductionisme, beheersing van de natuur — heeft ons fenomenaal veel gebracht. Wetenschap. Geneeskunde. Welvaart. Maar het bracht ook iets mee dat we te lang niet hebben gezien: een diepe vervreemding. Van de natuur. Van elkaar. Van onszelf.

En precies die vervreemding is wat we in 2026 als 50 procent turbulent of stormachtig zien terugkomen.

De uitnodiging die in het rapport schuilt

Hier wordt het rapport, paradoxaal genoeg, hoopvol. Want als de externe risico’s symptomen zijn van een diepere innerlijke beweging, dan is er ook een ander soort handelingsperspectief dan alleen risk management.

Het is verleidelijk om elke nieuwe editie van het Global Risks Report te lezen als een doemverhaal – kijk, het wordt nog erger. Maar je kunt het ook anders lezen. Als spiegel. Als terugmelding van een levend systeem dat aangeeft waar het uit balans is. Niet als straf. Niet als wraak. Als correctie.

“Wat als we het rapport niet lezen als voorspelling, maar als spiegel?”

Wat zou er gebeuren als de honderden CEO’s en regeringsadviseurs die het rapport lezen, het niet meer alleen behandelden als een lijst risico’s om te managen, maar als een vraag: wat moet er bij ons zélf veranderen, om dit te kunnen kantelen?

Buckminster Fuller schreef ooit dat de wereld “too dangerous for anything less than utopia” is geworden. Het paper van Bristow en collega’s pakt die uitspraak op. We staan, schrijven ze, op een punt waarop incrementele aanpassingen – meer regels, meer technologie, meer afspraken – onvoldoende zijn. De situatie vraagt een fundamentelere kanteling: van wereldbeeld, van mensbeeld, van hoe we onszelf in het geheel begrijpen.

Dat is geen sentimenteel verlangen. Dat is een nuchtere conclusie uit dezelfde data die Davos verzamelt. We hebben uitstekende externe instrumenten – economische modellen, klimaatmodellen, technologiemodellen. Wat we missen is de binnenkant. Het vermogen om met onzekerheid te leven zonder ons af te sluiten. Het vermogen om verschil te dragen zonder vijandschap. Het vermogen om voor de lange termijn te kiezen wanneer de korte termijn schreeuwt.

En jij?

Wat betekent dit alles voor jou, lezer? Voor mij, schrijver? Voor leiders in organisaties, voor mensen die zorgen voor anderen, voor ouders, voor burgers?

Het betekent allereerst dat we minder bang hoeven te zijn voor de cijfers – en tegelijkertijd ze serieuzer mogen nemen dan ooit. Minder bang, omdat angst de menselijke bottleneck juist vernauwt. Serieuzer, omdat de cijfers iets vertellen dat onze persoonlijke ervaring vaak ook al weet: er klopt iets fundamenteels niet meer.

Het betekent ook dat de actie die hier wordt gevraagd, niet alleen ligt bij Davos, bij overheden, bij internationale instituties. Die hebben hun eigen werk. Maar de innerlijke transitie – die “revolution in collective inner resource” uit het Earth4All-paper – begint elders. In het opnieuw verbinden met de natuur waar we deel van zijn. Met de acht miljard mensen waarmee deze tijd zich verbindt. Met onze eigen diepere bedoeling, voorbij de aandachtseconomie en de prestatieprikkel.

Dat zijn geen abstracte oefeningen. Dat zijn concrete, dagelijkse keuzes – over hoe je luistert, waar je je aandacht plaatst, wat je toestaat aan polarisatie in jezelf, hoe je verschil draagt.

De wereld op een kantelpunt

Het Global Risks Report 2026 brengt nieuws dat we eigenlijk allang voelen. De wereld is in transitie. Niet naar een betere versie van zichzelf, maar naar iets fundamenteel anders. Een tijdperk kantelt. Het oude werkt niet meer, het nieuwe is nog niet zichtbaar.

In dat tussen-in worden we geroepen. Niet om perfecte mensen te worden. Niet om alle antwoorden te kennen. Maar om opnieuw deelnemer te worden aan het leven waar we onderdeel van zijn – in plaats van bewerker ervan. Om de binnenkant van onze beschaving even serieus te nemen als de buitenkant.

Het rapport van Davos meet dat niet. Het kán het niet meten. Maar het wijst er – onbedoeld – wel naar. Achter elk percentage, elk risico, elke turbulente trend ligt dezelfde stille vraag. Niet: hoe overleven we dit? Maar: wie kunnen we worden, opdat dit ons niet hoeft te overkomen?

Niet perfect. Niet probleemloos.

Maar mogelijk: menselijker.

Bronnen

📑 Global Risks Report 2026 — World Economic Forum (januari 2026)

📑 The system within: Addressing the inner dimensions of sustainability and systems transformation — Bristow, Bell, Wamsler, Björkman, Tickell, Kim, Scharmer (Earth4All Deep Dive Paper #17, Club van Rome, mei 2024)